Dziecko, które często prosi o powtórzenie, głośno ustawia bajki albo „nie słyszy”, gdy wołamy je z drugiego pokoju, może mieć niedosłuch — ale równie dobrze może być po prostu zajęte zabawą. Rozróżnić to pozwala tylko badanie słuchu, które u dzieci jest bezbolesne i możliwe w każdym wieku. Jeśli sygnały powtarzają się przez kilka tygodni, warto je sprawdzić.
Sygnały ostrzegawcze według wieku
U dzieci niedosłuch rzadko jest widoczny wprost. Częściej objawia się w zachowaniu, mowie i nauce.
Niemowlę (do 1. roku życia)
- nie wzdryga się przy głośnym dźwięku, nie budzi się przy hałasie,
- nie odwraca głowy w stronę głosu rodzica (ok. 6. miesiąca),
- gaworzenie ubożeje lub zanika zamiast się rozwijać,
- nie reaguje na swoje imię około 9.–12. miesiąca.
Przedszkolak (2–6 lat)
- mowa rozwija się z opóźnieniem albo jest niewyraźna,
- dziecko często mówi „co?”, patrzy na usta mówiącego,
- podgłaśnia telewizor, staje blisko głośnika,
- nie reaguje na wołanie z innego pokoju, a reaguje na dotyk,
- po infekcji uszu „wyłącza się” na kilka tygodni.
Uczeń
- prosi o powtórzenie poleceń, ma trudności w hałaśliwej klasie,
- pogarszają się wyniki w nauce, dziecko jest zmęczone po lekcjach,
- mówi głośniej niż zwykle albo przeciwnie — wycofuje się z rozmów,
- skarży się na „zatkane” ucho lub szum.
Pojedynczy sygnał nie oznacza niedosłuchu. Kilka z nich naraz, utrzymujących się dłużej niż 2–3 tygodnie, jest powodem do badania.
Częste przyczyny słabszego słyszenia u dzieci
- Wysiękowe zapalenie ucha środkowego — najczęstsza przyczyna u przedszkolaków. Za błoną bębenkową zbiera się płyn, który tłumi dźwięki. Nie boli, więc łatwo go przeoczyć. Często pojawia się po katarze i utrzymuje tygodniami.
- Przerost migdałka gardłowego (trzeci migdał) — powiększony migdałek blokuje ujście trąbki słuchowej i sprzyja gromadzeniu płynu. Dziecko chrapie, oddycha przez usta, ma przewlekły katar.
- Nawracające infekcje uszu — każde zapalenie może przejściowo pogorszyć słuch; przy częstych nawrotach warto ocenić ucho środkowe.
- Woskowina — czop w przewodzie słuchowym daje jednostronne stłumienie.
- Niedosłuch odbiorczy — rzadszy, dotyczący ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego; może być wrodzony (czasem ujawnia się później) lub nabyty, np. po niektórych chorobach.
Kiedy zgłosić się pilnie
Umów wizytę u laryngologa dziecięcego bez zwłoki, jeśli:
- słuch pogorszył się nagle, zwłaszcza w jednym uchu,
- dziecko ma ból ucha, gorączkę lub wyciek z ucha,
- pojawiły się zawroty głowy lub zaburzenia równowagi,
- niedosłuch wystąpił po urazie głowy lub bardzo głośnym dźwięku,
- niemowlę przestało reagować na dźwięki, na które wcześniej reagowało.
Przy stopniowym pogarszaniu bez tych objawów wizyta może być planowa — ale u małych dzieci nie warto odkładać jej długo, bo słuch bezpośrednio wpływa na rozwój mowy.
Jakie badania i od jakiego wieku
Metody dobiera się do wieku i możliwości dziecka:
- Otoemisja akustyczna (OAE) — od pierwszych dni życia. Do ucha wkładana jest miękka sonda, która wysyła cichy dźwięk i rejestruje odpowiedź ślimaka. Trwa kilka minut, dziecko może spać.
- ABR (słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu) — od okresu niemowlęcego. Elektrody naklejone na skórę rejestrują odpowiedź nerwu słuchowego na dźwięk. Pozwala określić próg słyszenia bez współpracy dziecka; u maluchów wykonywane w czasie snu.
- Tympanometria — w każdym wieku. Sonda mierzy ruchomość błony bębenkowej i pokazuje, czy w uchu środkowym jest płyn. To podstawowe badanie przy podejrzeniu wysięku.
- Audiometria zabawowa — w Sonar Clinic od ok. 6. roku życia. Dziecko reaguje na dźwięki w słuchawkach przez zabawę, np. wkładając klocek do pudełka. Daje pełny audiogram.
- Audiometria tonalna — u starszych dzieci, tak jak u dorosłych.
Jak wygląda badanie dziecka w Sonar Clinic
Badania słuchu u dzieci wykonuje mgr Paulina Waloszek, audiofonolog i protetyk słuchu, która na co dzień pracuje zarówno z dziećmi, jak i dorosłymi. Badanie odbywa się w spokojnym gabinecie, w tempie dostosowanym do dziecka — rodzic jest obecny przez cały czas. Badania ABR u najmłodszych planowane są w godzinach wieczornych i w wybrane soboty, tak aby trafić w porę drzemki dziecka; termin ustala się wcześniej telefonicznie.
Jeśli dziecko ma katar, chrapie lub często choruje na uszy, właściwym pierwszym krokiem jest konsultacja u lek. Patryka Manycza, lekarza w trakcie specjalizacji z laryngologii dziecięcej. Wizyta obejmuje badanie fiberoskopowe (cienkim endoskopem można ocenić m.in. migdałek gardłowy) oraz — według wskazań — tympanometrię.
Zakres badań opisujemy na stronach badanie słuchu dziecka i laryngologia. Orientacyjne ceny: otoemisja akustyczna 70 zł, tympanometria 50 zł, audiometria zabawowa 70 zł, konsultacja laryngologiczna dla dzieci 320 zł — aktualny cennik jest na stronie cennik. Wizytę umówisz telefonicznie (+48 880 018 703) lub online na profilu specjalisty.
Co przygotować
- Wynik badania przesiewowego słuchu z okresu noworodkowego (jest w książeczce zdrowia).
- Listę przebytych infekcji uszu i stosowanych leków.
- Obserwacje z domu i z przedszkola lub szkoły: co dokładnie i od kiedy niepokoi.
- Informację, czy dziecko chrapie, oddycha przez usta, ma przewlekły katar.
- Na badanie przyjdź z dzieckiem zdrowym, wyspanym i najedzonym; na ABR — w porze drzemki, ustalonej wcześniej.
Jeśli dziecko boi się badań, powiedz mu wcześniej, że nic nie będzie bolało, a w słuchawkach usłyszy dźwięki, na które trzeba „polować”. Zwykle to wystarczy.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W razie nagłych lub nasilających się objawów skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń pod numer 112.